Jeśli nie widzisz menu powyżej:
pobierz wtyczkę flash

Strona testowana w przeglądarkach:

Netscape 6.1-7.0
Internet Explorer 5.0-6.0
Opera 7.0

Systematyka

Rząd - Lamniformes
Rodzina - Megachasmidae
Gatunek - Megachasma pelagios

Megachasma pelagios został odkryty w 1976 roku. W języku angielskim jego nazwa to "megamouth" Niestety, nie udało mi się znaleźć polskiego odpowiednika, w związku z tym w dalszej części tego artykułu będę używał nazwy angielskiej. Obecnie toczy się spór co do tego, jak ten gatunek ewoluował i jakie są jego związki z innymi rekinami. Według jednej z teorii rodzina Megachasmidae ma wspólnego przodka razem z długoszparem (rodzina Cetorhinidae). Inna teoria głosi, że rekin ten spokrewiniony jest z rodzinami Lamnidae i Alopiidae. Ostatnie badania sugerują, że megamouth jest najbardziej prymitywnym gatunkiem rzędu rekinokształtnych, który niezależnie ewoluował.

Występowanie

Obecnie znanych jest zaledwie 17 miejsc w których można spotkać tego rekina. Wiadomo, że występuje we wszystkich oceanach. Spotkano go u wybrzeży Australii, Japonii, Kalifornii, Brazylii, Południowej Afryki, Senegalu oraz w okolicach Hawajów, Filipin, Indonezji i na Oceanie Indyjskim.

Podobnie jak rekin wielorybi oraz długoszpar zamieszkuje rozległy obszar. Jednak uważa się, że megamouth jest mniej aktywny i jest gorszym pływakiem od swych wyżej wymienionych kuzynów. Gorsze zdolności do pływania wynikają z budowy jego ciała, szkieletu oraz płetw.

Środowisko życia

Megachasma pelagios żyje na otwartym oceanie. Do tej pory widziano tego rekina niewiele razy. Jedno zwierzę oznakowano, a następnie śledzono przez 2 dni by lepiej poznać zwyczaje tego gatunku. W nocy pozostawał na głębokości około 15 m, o świcie nurkował na głębokość około 150 m i powracał o zmierzchu na płytkie wody. Tak więc wygląda na to, że megamouth wędruje cyklicznie, spędzając dzień w głębszych wodach, a noce w wodach przypowierzchniowych.

Budowa ciała i ubarwienie

Ciało mocne, krępe, głowa o kształcie bulwy, szeroka i długa. Szpary skrzelowe stosunkowo długie, ale nie sięgają grzbietu. Pysk szeroki, sięgający za oczy. Pierwsza płetwa grzbietowa znajduje się bliżej płetw piersiowych niż brzusznych. Płetwy grzbietowe są stosunkowo małe. U osobników dorosłych płetwy piersiowe są krótsze od głowy. Płetwa ogonowa asymetryczna. Megamouth ma około pięćdziesięciu rzędów bardzo małych zębów, lecz jedynie trzy rzędy są funkcjonalne. Wydaje się, że samice mają mniej rzędów zębów niż samce.
Największy zaobserwowany dotychczas osobnik mierzył 550 cm. Dojrzałe samce mają ok. 4 m długości, natomiast samice ok. 5 metrów.

Grzbiet jest ciemno brązowy, brzuszna część ciała, poniżej poziomu płetw piersiowych i brzusznych jest biała. Górna część głowy jest niemal czarna, dolna szczęka szara z ciemnymi plamkami. Osobniki obu płci mają biały pasek w obszarze nad górną szczęką. Przypuszcza się, że ma on jakieś znaczenie w pobieraniu pokarmu, gdyż staje się szczególnie widoczny, gdy wysunięta jest dolna szczęka. Być może w warunkach małej ilości światła biały pasek jest bardziej widoczny co pozwala na rozpoznawanie się osobników tego samego gatunku. W odróżnieniu od innych wielkich rekinów tkanka chrzęstna tego gatunku jest słabiej rozwinięta, skóra luźna, powiązania między tkankami i mięśniami są luźne.

Zachowanie

Tylko dwie obserwacje dostarczają informacji o zwyczajach tych ryb. Jeden osobnik o długości 494 cm został oznakowany i był obserwowany przez dwa dni. W wyniku tych obserwacji stwierdzono, że megamouth jest prawdopodobnie gatunkiem migrującym "pionowo" - dzień spędza w głębokich wodach, nocą przemieszcza się w płytsze wody. Takie zachowanie może wynikać z pionowego przemieszczania się małych organizmów, którymi się odżywia. Kryl, który stanowi część jego menu, przemieszcza się z wód głębokich do płytkich. Drugi z obserwowanych rekinów został zaatakowany przez kaszaloty. Na skórze rekina zaobserwować można było ślady po atakach.

Odżywianie

Dokładnie nie wiadomo, jak odżywia się ten gatunek z uwagi na małą liczbę obserwacji prowadzonych na żywych osobnikach. Zgodnie ze swoją potoczną nazwą Megachasma pelagios posiada olbrzymi pysk sięgający poza oczy. Naukowcy sądzą, że pływa on powoli wśród skupisk kryla i innych małych organizmów. W trakcie połykania zdobyczy wysuwa dolną szczękę i rozszerza jamę gębową nadymając policzki by zassać zdobycz. Zamyka pysk, szczęka się cofa a otwierają szpary skrzelowe, wypychając wodę na zewnątrz. W żołądkach schwytanych osobników znaleziono krewetki, zooplankton oraz meduzy.

Rozmnażanie

Naukowcy sądzą, że rekiny te rozmnażają się jesienią. Rany na szczękach schwytanych osobnikach sugerują, że w trakcie tarła chwytają się wzajemnie za pyski. Rekin ten jest jajożyworodny i podobnie jak u innych gatunków (np. Lamna nasus) najlepiej rozwinięte zarodki w macicy odżywiają się kosztem innych. Do tej pory schwytano zaledwie jedną, dojrzałą samicę. Miała długość 5.44 m i nosiła w sobie mnóstwo biało-żółtych jaj.

Naturalni wrogowie

Wiadomo, że rekiny te padają ofiarą kaszalotów. Również są atakowane przez pasożytnicze ryby Isistius brasiliensis, które przyczepiają się do nich i gryzą ich ciało, pozostawiając blizny. Megamouth jest dla nich łatwym łupem ze względu na to, że wolno się porusza.

Znaczenie dla człowieka

Prawdopodobnie rekiny te zostały schwytane więcej razy niż oficjalnie wiadomo, jednak przypuszczalnie były wypuszczane do morza. Megachasma pelagios jest zbyt rzadkim gatunkiem by można go było wykorzystywać gospodarczo.